Politika

Bosna i Hercegovina je po svom državnom uređenju jedinstvena u svijetu. Njeno uređenje je republičkog karatera, iako BiH ne funkcioniše niti se definiše kao republika zbog složenosti jedinica na koje se dijeli (entiteti i kantoni). Nezavisnost je stekla 5. aprila 1992, nakon što se referendumom o nezavisnosti odvojila od SFRJ, iz koje su prethodno istupile Slovenija, Hrvatska i Makedonija. Vlada se po trenutnom ustavu počela sastavljati od 14. decembra 1995. godine nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma koji je zaustavio rat. Glavni grad zemlje je Sarajevo. U Bosni i Hercegovini djeluje i visoki predstavnik koji se nalazi na čelu Ureda Visokog predstavnika (engleski: Office of the High Representative – OHR), a kojeg bira Evropski parlament. Trenutni visoki predstavnik u Bosni i Hercegovini je Valentin Inzko iz Austrije.

Predsjedništvo

Predsjedništvo Bosne i Hercegovine sastoji se od tri člana, po jedan predstavnik svakog konstituivnog naroda, koji se izmjenjuju na mjestu predsjednika predsjedništva svakih 8 mjeseci, odnosno po dvaput u toku jednog mandata. Direktno ih biraju građani na općim izborima i to tako da se sa teritorije Federacije BiH biraju predstavnici Bošnjaka i Hrvata dok se sa teritorije Republike Srpske bira predstavnik Srba. Član predsjedništva sa najviše glasova obično postaje prvi predsjednik predsjedništva. Mandat traje 4 godine. Predsjedavajućeg Vijeća ministara imenuje predsjedništvo, a odobrava ga Parlamentarna skupština. Predsjedavajući zatim imenuje ministre.

Skupština

Parlamentarna skupština je najviše zakonodavno tijelo Bosne i Hercegovine. Sastoji se od dva doma: Doma naroda i Predstavničkog doma. Dom naroda Bosne i Hercegovine se sastoji od 15 delegata. Njih 10 od kojih je po 5 Bošnjaka i 5 Hrvata dolazi iz Federacije Bosne i Hercegovine a imenuje ih Dom naroda Federacije Bosne i Hercegovine. Preostalih 5 članova su Srbi koje imenuje Narodna skupština Republike Srpske. Najmanje 9 članova Doma naroda je potrebno za kvorum, s tim da moraju biti najmanje tri bošnjačka, tri srpska i tri hrvatska člana. Dom naroda potvrđuje ili odbacuje usvajanje određenog zakona u parlamentarnoj proceduri koji je već usvojen u Predstavničkom domu, što znači da ima pravo veta. Ovlaštenja i sastav Doma naroda su propisana tačkama 2 i 3 člana 4 Ustava Bosne i Hercegovine.

Predstavnički dom čine 42 člana (predstavnika ili zastupnika), koji se biraju direktnim putem na Općim izborima svake četiri godine. 28 članova su sa teritorije Federacije BiH, a 14 iz Republike Srpske. Na čelu Predstavničkog doma se nalazi Predsjedavajući Predstavničkog doma Bosne i Hercegovine sa dva zamjenika, s tim da se to rukovodstvo rotira. Članovi rukovodstva (predsjedavajući i zamjenici) moraju biti različite nacionalnosti. Da bi se određeni zakon usvojio u Predstavničkom domu, za njega treba glasati najmanje 2/3 ukupnih članova Predstavničkog doma (28 glasova), a što se tiče entitetskih članova za isti mora glasati bar polovina ukupnog broja članova iz određenog entiteta (minimalno 14 članova iz Federacije BiH i 7 iz Republike Srpske). Ovakav način glasanja se naziva entitetsko glasanje.

Vijeće ministara

Vijeće ministara Bosne i Hercegovine je najviši izvršni organ vlasti u Bosni i Hercegovini, te obavlja dužnosti vlade. Sastoji se od 10 članova: 9 ministara i jednog predsjedavajućeg. Predsjedavajućeg vijeća ministara imenuje Predsjedništvo BiH i on predstavlja mandatara, koji onda bira ostale članove Vijeća ministara. Parlamentarna skupština potvrđuje i odobrava Vijeće ministara. Vijeće ministara predlaže zakone Parlamentarnoj skupštini, te provodi njene odluke. Nakon općih izbora 2014. godine u Bosni i Hercegovini, izabrani su novi članovi XII saziva Vijeća ministara, a za predsjedavajućeg je izabran Denis Zvizdić, član Stranke demokratske akcije (SDA).[17]

Ustavni sud

Ustavni sud Bosne i Hercegovine je najviša i konačna instanca u pravnim pitanjima i broji devet članova: 4 se biraju iz Predstavničkog doma Federacije, 2 se biraju iz Narodne skupštine Republike Srpske, a 3 člana bira predsjednik Evropskog suda za ljudska prava nakon konsultacija sa Predsjedništvom države. Državni sud Bosne i Hercegovine ima 9 članova, a sastoji se od administrativnog dijela, kriminalističkog dijela i suda za obraćanje javnosti.

Oružane snage

Amble, oružanih snaga Bosne i Hercegovine

Oružane snage Bosne i Hercegovine (OSBiH) predstavljaju jedinstvenu vojnu silu Bosne i Hercegovine. Osnovane su 1. decembra 2005. ujedinjenjem dotadašnjih entitetskih vojsku. Njen civilni komandant je Predsjedništvo BiH dok se na vrhu lanac komandovanja oružanim snagama nalaze Ministarstva odbrane i Zajednički štab OSBiH. Oružane snage su podijeljene na dva vida i to: Kopnena vojska i Ratnog zrakoplovstva i protivzračne odbrane. Sastoje se od Operativne komande (unutar koje djeluje pet brigada: tri pješadijske brigade, brigade zračnih snaga i Protivzračne odbrane i brigade taktičke podrške) i Komande za podršku (komande za obuku i doktrinu, upravljanje personalom i logistiku). Ukupno broje 9.200 pripadnika aktivnog sastava i 4.600 rezervnog sastava.

Zadaci koji su povjereni Oružanim snagama su sljedeći:[18]

  • učešće u operacijama kolektivne sigurnosti, u operacijama za podršku miru i samoodbrani, uključujući i borbu protiv terorizma,
  • pružanje vojne odbrane Bosni i Hercegovini i njenim državljanima u slučaju napada,
  • pomoć civilnim organima u reagiranju na prirodne i druge katastrofe i nesreće,
  • protuminsko djelovanje u Bosni i Hercegovini i
  • ispunjenje međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine.

Vanjska politika i međunarodni odnosi

Bosna i Hercegovina, kao međunarodno priznata i suverena država, preko svojih nadležnih institucija, nastoji voditi dobrosusjedsku politiku i općenito vanjsku politiku na principima međusobnog uvažavanja i ravnoprvnosti kao i poštivanja suvereniteta država sa kojima nastoji izgraditi dobre međudržavne odnose. U svrhu ostvarivanja takvih univerzalnih načela vanjske politike, Bosna i Hercegovina teži ka saradnji na bilateralnom, regionalnom i globalnom planu. Prema Ustavu BiH, vođenje vanjske politike je u isključivoj nadležnosti Predsjedništva Bosne i Hercegovine.

Pristupanje Bosne i Hercegovine Evropskoj uniji, uz pristupanje NATO-u, jedan je od glavnih vanjskopolitičkih ciljeva Bosne i Hercegovine što je inicirano stupanjem na snagu Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju 1. juna 2015. godine. Državama sa kojima je ratifikovan ovaj sporazum ponuđena je mogućnost da, nakon što ispune neophodne uslove, postanu članice Evropske unije. Zbog toga je Bosna i Hercegovina jedan od potencijalni kandidata za pridruživanje EU.[19]

Osim toga, Bosna i Hercegovina je 23. aprila 2010. usvojila Akcioni plan za članstvo u NATO-u što predstavlja posljednji korak za puno članstvo u ovoj vojnoj organizaciji iako u posljednje vrijeme postoje oprečni unutardržavni stavovi o članstvu u ovoj međunarodnoj organizaciji.

Administrativna podjela

Bosna i Hercegovina je nakon završetka rata administrativno podijeljena na dva entiteta i distrikt sa specijalnim statusom. Takvu teritorijalnu podjelu tretira međunarodni standard ISO 3166-2:BA koji za svaku administrativnu jedinicu unutar države (prva dva nivoa) definira međunarodnu dvodjelnu oznaku. Administrativne jedinice prvog nivoa su entiteti (Republika Srpska i Federacija Bosne i Hercegovine) i Brčko distrikt. Federacija Bosne i Hercegovine se do formiranja Brčko Distrikta prostirala na oko 51% a Republika Srpska na 49% površine Bosne i Hercegovine. Entiteti su nastali Dejtonskim sporazumom iz 1995. godine, zbog ogromnih promjena u etničkoj slici zemlje. U Republici Srpskoj ovo je većinom bilo zbog nasilnog etničkog čišćenja lokalnog bošnjačkog i hrvatskog stanovništva, a u dijelovima Federacije lokalnog srpskog stanovništva.

Od 1996. godine ovlasti vlada oba entiteta se u odnosu na državni nivo, odnosno Vijeće ministara značajno smanjile. Ipak, iako je zemlja na putu ka svom državnom ujedinjena, entiteti još uvijek imaju brojne nadležnosti. Drugi nivo političke podjele predstavlja podjela Federacije Bosne i Hercegovine na kantone. Takvih kantona je deset i svi imaju uspostavljenu zakonodavnu, izvršnu i sudsku vlast. Neki od kantona su etnički mješoviti i uspostavljeni su posebni mehanizmi zaštite interesa konstitutivnih naroda.

Najniži nivo političke podjele Bosne i Hercegovine je podjela na općine i gradove. Bosna i Hercegovina se sastoji od 141 općine (71 u Federaciji Bosne i Hercegovine i 57 u Republici Srpskoj)[20] i 16 službenih gradova. Općinama i gradovima rukovode općinska i gradska vijeća a dalje se dijele na mjesne zajednice. Gradovi Sarajevo i Istočno Sarajevo su podijeljeni na nekoliko općina.

Privreda

Uz SR Makedoniju i SR Crnu Goru, SR Bosna i Hercegovina se ubrajala u red siromašnijih republika Jugoslavije. Poljoprivreda je uglavnom bila u privatnim rukama, ali posjedi su bili mali i neprofitabilni, dok se hrana uglavnom uvozila. I danas se vide posljedice centralnog planiranja privrede, a glavna je nevolja prevelik broj radnika u industriji. Za vrijeme socijalizma u SR BiH je forsirana teška i vojna industrija, pa je republika imala velik dio jugoslavenskih vojnih postrojenja. Tri i po godine ratovanja uništile su bosanskohercegovačku privredu i infrastrukturu, pa je proizvodnja pala za 80%. Nakon 1995. godine, proizvodnja se malo oporavila (199698), ali rast je znatno usporio 1999. godine. BDP je i dalje duboko ispod nivoa 1990 godine. Nezaposlenost je 2002. godine iznosila 40%. Teško je tačno ocijeniti stanje privrede, jer iako oba entiteta obavljavaju svoje statistike, statistike za cijelu državu su ograničene. Osim toga, službene statistike se ne bave sivom ekonomijom, koja je vrlo prisutna u cijeloj zemlji i u svim segmentima društva. Prema procjenama iz 2003. godine BDP iznosi otprilike $24,31 milijardu, a raste 3,5% godišnje. BDP po glavi stanovnika je $6,100. Po sektoru, 13% BDP-a otpada na poljoprivredu, 40,9% na industriju, te 46,1% na uslužne djelatnosti. 40% radnika je nezaposleno. Konvertibilna marka ili KM je nacionalna valuta uvedena 1998. godine, a direktno je vezana za euro.

Glavni poljoprivredni proizvodi Bosne i Hercegovine su: žito, kukuruz, te razne vrste voća i povrća. Glavne industrijske grane su: proizvodnja čelika, uglja, željeza, automobilska industrija, tekstilna industrija, proizvodnja duhana, namještaja i prerada nafte.

Prema podacima za 2017. godinu najviše proizvoda iz Bosne i Hercegovine je izvezeno u sljedeće države: Njemačka 14,25%, Hrvatska 11,67%, Italija 10,78%, Srbija 10,0%, Slovenija 8,75%, Austrija 8,16% i Turska 3,67%[23]

S druge strane, u istom periodu najviše se uvozilo iz Hrvatske 16,05%, Srbije 13,71%, Njemačke 9,46%, Slovenije 9,19% i Italije 8,76% [23]

Prema tome najznačajniji vanjskotrgovinski partneri Bosne i Hercegovine su: Njemačka, Italija, Slovenija, Hrvatska i Srbija jer je sa ovim državama ostvareno više od polovine ukupne vanjskotrgovinske razmjene.

Infrastruktura

Energetika

Zahvaljujući socijalističkom naslijeđu Bosna i Hercegovina je država koja posjeduje značajan broj energetskih objekata, sa instalisanim energetskim kapacitetima koji zadovoljavaju potrebe za električnom energijom u Bosni i Hercegovini dok se viškovi proizvedene električne energije izvoze i predstavljaju značajan udio izvoza. S obzirom na hidropotencijal i velike rezerve uglja, najveći udio proizvedene električne energije još uvijek se ostvaruje iskorištavanjem bogatog hidropotencijala i sagorijevanjem fosilnog goriva, tj. uglja.

Rijeke u Bosni i Hercegovini su uglavnom planinske (pogotovo gornji i srednji tok) i uz znatnu visinsku razliku izvora u odnosu na ušće što im daje značajnu vrijednost potencijalne energije idealan su obnovljivi izvor energije. Zahvaljujući tom faktoru i reljefu kroz koji protiču (uske doline i kanjoni) potencijalna energija mnogih vodotoka iskorištena je za proizvodnju električne energije. Gornji tokovi rijeka Drine, Neretve, Vrbasa, Une i dr. obiluju ogromnim hidropotencijalom usljed čega su upravo na ovim mjestima izgrađene najveće hidroelektrane u BiH. Neke od takvih hidroelektrana su: HE Salakovac (210 MW, izgrađena 1981. godine), HE Grabovica (114 MW), HE Jablanica (180 MW, 1955), HE Višegrad (315 MW 1989), HE Jajce I, HE Jajce II, HE Trebinje I, HE Trebinje II i dr.

Saobraćaj

Cestovni promet

Cestovni promet u Bosni i Hercegovini odvija se na dva autoputa s ukupno 84,1 km (stanje maj 2014.), 26 magistralnih cesta i nekoliko stotina regionalnih cesta. Najduži autoput je Autoput A1 (OdžakPloče), koji je od 2001. godine u izgradnji i od ukupno 340 km, izgrađeno je 52 km i to dionice KakanjJošanica i KraviceBijača. Drugi autoput je Autoput Bosanska Gradiška–Banja Luka, dužine 32,1 km, koji povezuje istoimene gradove.

Brojevi magistralnih cesta su brojevi iz nomenklature cesta Jugoslavije iz 1987. godine.[24] Od 15. novembra 2014. godine, odlukom Vlade Federacije Bosne i Hercegovine, magistralne ceste u Federaciji BiH će se preimenovati novom nomenklaturom.[25][26][27]

U planu su još četiri autoputa i četiri brze ceste. Održavanje cesta je podiljeno po entitetima i dodijeljeno javnim preduzećima JP Ceste FBiH, JP Autoceste FBiH, JP Putevi Republike Srpske i JP Autoputevi Republike Srpske.

Znak-III-131-BIH.svg – Oznake za međunarodne ceste u Bosni i Hercegovini
Znak-III-132-BIH.svg – Oznake za autoput u Bosni i Hercegovini
Znak-III-133-BIH.svg – Oznake za brze ceste u Bosni i Hercegovini
Znak-III-134-BIH.svg – Oznake za magistralne ceste u Bosni i Hercegovini
R425-BIH.svg – Oznake za regionalne ceste u Bosni i Hercegovini

Željeznički promet

Željeznički saobraćaj u Bosni i Hercegovini obavljaju dva operatora tj. javna preduzeća: Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine sa sjedištem u Sarajevu i Željeznice Republike Srpske sa sjedištem u Doboju.[28] Za potrebe upravljanja postojećom željezničkom infrastrukturom osnovana je javna korporacija Željeznice Bosne i Hercegovine ili ŽBH, sa sjedištem u Doboju. Ukupna dužina željezničkih pruga u BiH iznosi 1031 km, od čega je u Federaciji BiH 608,495 km.

Najvažnije željeznički pravci su:

  • Ploče – Bosanski Šamac, na kojem se nalazi željeznička pruga Šamac-Sarajevo (dužina pruge 239 km, izgrađena 1948) je željeznički pravac koji se od juga i glavne luke Ploče dolinom rijeka Neretve i Bosne pruža prema sjeveru BiH i dalje prema Srednjoj Evropi i povezuje mnoge privredne centre BiH kao što su: Mostar, Konjic, Sarajevo, Kakanj, Zenica, Maglaj, Doboj) i
  • Bihać – Zvornik (pravac koji povezuje zapadni dio sa istočnim dijelom BiH odnosno preko Srbije BiH povezuje sa istočnom i jugoistočnom Evropom.

Zračni promet

Prema podacima iz 2013. godine, u Bosni i Hercegovini postoji 24 aerodroma.[4] Od toga je 7 aerodroma sa asfaltiranom pistom slijedećih dužina:

  • 2.438 do 3.047 m (4 aerodroma)
  • 1.524 do 2.437 m (1 aerodrom)
  • do 914 m (2 aerodroma)

i 17 aerodroma sa neasfaltiranom pistom slijedećih dužina:

  • 1.524 do 2.437 m (1 aerodrom)
  • 914 do 1,523 m (5 aerodroma)
  • do 914 m (11 aerodroma).[4]

U Bosni i Hercegovini postoje četiri međunarodna aerodroma

Aerodrom Oznaka Dužina piste (u m) Broj putnika
Međunarodni aerodrom Banja Luka BNX 2.500
Međunarodni aerodrom Mostar OMO 2.400
Međunarodni aerodrom Sarajevo SJJ 2.700 957.969 (2017)[29]
Međunarodni aerodrom Tuzla TZL 2.485 535.596 (2017)[30]

Međunarodni aerodrom Sarajevo (IATA: SJJ, ICAO: LQSA), poznat još i kao Aerodrom Butmir, najveći je i najprometniji aerodrom u Bosni i Hercegovini a nalazi se u sarajevskom predgrađu Butmiru.

Osim aerodroma za odvijanje zračnog prometa se koriste i heliodromi kojih je u Bosni i Hercegovini u 2013. godini registrovano šest.[4]

Stanovništvo

Zadnji popis stanovništva je proveden u periodu od 1. do 15. oktobra 2013. godine, prema stanju na dan 30. septembra 2013. godine u 24:00 sata, što se smatra referentnim datumom popisa.[31] Popis je trebao biti organiziran od 1. do 15. aprila 2013. godine, prema stanju na dan 31. marta 2013. godine, ali je zbog tehničkih nedostataka opaženih tokom probnog popisa provedenog 2012. godine[32] kasnije odgođen za oktobar.[33][34] Prve preliminarne rezultate popisa 5. novembra 2013. godine objavila je Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine. Konačni rezultati popisa 2013. godine objavljeni su 30. juna 2016. godine. Ove rezultate neke političke institucije Republike Srpske smatraju nevažećim zbog nesuglasnosti o metodologiji popisa.

U BiH je 2013. živjelo 50,11% Bošnjaka, 30,78% Srba i 15,43% Hrvata, dok ostali čine 2,73%.

Prema podacima američke agencije CIA iz 2000. godine, u BiH je živjelo 48% Bošnjaka, 37,1% Srba, 14,3% Hrvata i 0,6% ostalih. Prema procjenama iste agencije iz 2004. godine, Bosna i Hercegovina je imala otprilike 4.007.608 stanovnika. Procjene CIA-e iz 2017. navode da je u julu te godine u Bosni i Hercegovini živjelo 3.856.181 stanovnika. Prema domaćim procjenama u Federaciji Bosne i Hercegovine živi 2.517.972 ljudi, a u Republici Srpskoj 1.490.993.

Prema popisu iz 1991. godine, Bosna i Hercegovina je imala 43,47% Bošnjaka, 31,21% Srba i 17% Hrvata, dok se 6% ljudi izjanilo kao Jugoslaveni, a 2% kao ostali. Religijska podjela je bila slična nacionalnoj: 99% Hrvata su katolici, 90% Bošnjaka su muslimani i 95% Srba su pravoslavci. Podaci su se otad znatno promijenili, jer je u ratu poginulo između 100.000 i 250.000 ljudi, a gotovo polovina stanovništva zemlje je raseljena. Prema popisu iz 1991. godine, Bosna i Hercegovina je imala 40% muslimana, 31% pravoslavaca, 15% katolika, te 14% pripadnike ostalih vjeroispovjesti. 18,9% stanovništva je mlađe od 14 godina starosti, 70,6% je između 15 i 64 godina starosti, te 10,5% je starije od 65 godina starosti. Prosječna starost stanovnika zemlje iznosi 35,9 godina. Za muškarce je ona 35,5 a za žene 36,2 godina. Stanovništvo raste otprilike 0,45% godišnje.

Obrazovanje

Obrazovanje u Bosni i Hercegovini ima dugu tradiciju. U Tolisi je 1823. otvorena prva narodna osnovna škola u Bosni i Hercegovini, koju je podigao tadašnji župnik fra Ilija Starčević. Prvi učitelj bio je Ilija Boričić iz Slavonije. Škola je zatvorena nakon petnaest godina, a ponovo obnovljena 1843. godine.[36]

Prva školska ustanova koja je bila preteča visokog obrazovanja u BiH je Gazi Husrev-begova medresa koja je osnovana 8. januara. 1537. godine.[37] 1887. godine za vrijeme de facto Austro-Ugarske aneksije Bosne i Hercegovine, osnovana je Pravna šerijatska škola koja je otpočela sa petogodišnjim programom obrazovanja.[38] Obrazovni sistem u Bosni i Hercegovini se sastoji od 4 osnovna nivoa obrazovanja a to su:[39]

  • Predškolski odgoj i obrazovanje
  • Osnovno obrazovanje
  • Srednje obrazovanje
  • Visoko obrazovanje

Sistem obrazovanja u BiH je u velikoj mjeri decentralizovan i uglavnom je u nadležnosti entiteta i kantona. Međutim, unutar državnog ministarstva za civilne poslove postoji sektor za obrazovanje. Kao rezultat reformi u oblasti obrazovanja, na nivou BiH usvojeno je pet strategija iz ove oblasti a to su:[39]

  • Strateški pravci razvoja predškolskog odgoja i obrazovanja u BiH.
  • Strategija razvoja stručnog obrazovanja i obuke u BiH za period 2007-2013. godine.
  • Strateški pravci razvoja obrazovanja u BiH, sa planom sprovođenja istog programa za vrijeme od 2008. – 2015. godine.
  • Mapa puta i plan aktivnosti za uključivanje BiH u EU programe za cjeloživotno učenje i
  • Mladi u akciji.

Osim toga usvojeno je i 7 osnovnih strategija i smjernica za sprovođenje bolonjskog procesa:[39]

  • Okvir za visokoškolske kvalifikacije u BiH;
  • Provođenje okvira za visokoškolske kvalifikacije u BiH;
  • Standardi i smjernice za osiguranje kvaliteta u visokom obrazovanju u BiH;
  • Preporuke za sprovođenje osiguranja kvaliteta u visokom obrazovanju u BiH;
  • Državni akcioni plan za priznavanje kvalifikacija u BiH;
  • Model dodatka diplomi za BiH i
  • Priručnik za korisnike za model dodatka diplomi za BiH.

Visokoškolsko obrazovanje u Bosni i Hercegovini se odvija preko nekoliko javnih i privatnih univerziteta i samostalnih visokoškolskih ustanova različitog tipa. Najstariji i ujedno i najveći univerzitet u državi je Univerzitet u Sarajevu.

Kultura

Bosna i Hercegovina ima bogatu kulturu koja je imala veliki utjecaj na ostale zemlje Balkana i Evrope. Ona se ispoljavala na raznim područjima ljudske djelatnosti, a uključivala je muziku, književnost, film, likovnu i primijenjenu umjetnost, te dizajn i savremene medije. Bosna i Hercegovina je uz Mađarsku, jedina zemlja u regiji, koja je dala više od jednog dobitnika prestižne Nobelove nagrade: Vladimir Prelog dobio ju je za hemiju, a i Ivo Andrić za književnost. Glavni grad Sarajevo je bio domaćin 14. Zimskih olimpijskih igara.

Arhitektura

Arhitektura Bosne i Hercegovine je jedinistvena i specifična arhitektura zahvaljujući mnogim okolnostima a prije svega činjenicama da se BiH tokom svog hiljadugodišnjeg postojanja našla pod utjecajem različitih kultura i civilizacija te činjenici da je tokom dugog perioda svoje historije predstavljala svojevrsnu granicu između zapadnog i istočnog (orijentalnog) utjecaja poprimajući i zadržavajući specifičnosti oba utjecaja što je u konačnici rezultiralo raznovrsnom arhitekturom koja predstavlja značajno naslijeđe Bosne i Hercegovine.

Muzika

Muzika Bosne i Hercegovine ima dugu i slavnu historiju. Tradicionalna muzika Bosne je mješavina raznih balkanskih utjecaja, u kojoj se susreću najrazličitiji motivi i žanrovi. Najčuvenija je ipak sevdalinka, ljubavna pjesma karakterističnog izraza, koja u Bosni ima veoma dugu tradiciju, a odlikuje je sentimentalna muzikalnost i poetski, romantični tekst melanholičnog ugođaja.

Književnost

Bosanskohercegovačku književnost čine mnoga poznata djela, pisana perima napoznatijih književnika Bosne i Hercegovine. Ivo Andrić je najznačajniji predstavnik domaće književnosti i dobitnik Nobelove nagrade za književnosti 1961. godine za “kompletan književni opus o historiji jednog naroda”. Vrhunac tog rada je bio roman Na Drini ćuprija. Tokom osmanlijskog doba, mnogi pisci iz Bosne i Hercegovine su bili poznati u orijentalnom svijetu, a u samoj Bosni razvija se alhamijado književnost.

Film

Posebno značajan dio kulturnog stvaralaštva Bosne i Hercegovine otpada na bosanskohercegovački film. Filmovi iz Bosne i Hercegovine su prva dva desetljeća nakon Drugog svjetskog rata obrađivala mahom teme iz narodne revolucije i rata, filmski su obrađivale najznačajnije teme iz NOB-a, uključujući tu i poznate bitke partizana protiv stranih okupatora i domaćih izdajnika: filmovi “Kozara“, “Sutjeska“, “Bitka na Neretvi“, “Valter brani Sarajevo“. Ipak, prvi pravi uspjesi domaćeg filma mogli su se osjetiti tokom kasnih 1970-ih i 1980-ih godina, kad je stvoren i poseban bosanskohercegovački filmski izraz. Filmovi su mahom obrađivali socijane teme, ne rijetko i kao socijanu kritiku na račun socijalističkog društva, a povremeno bi se našlo mjesto i za savremene, urbane teme, na koje su ipak uglavnom obrađivali autori iz drugih centara.

Nakon zatišja tokom ratnih i prvih poratnih godina, filmsko stvaralaštvo u Bosni i Hercegovini se pojačano budi i otprve donosi fantastične rezultate. Nagradu Američke filmske akademije Oscar u kategoriji za najbolji strani film 2002. godine dobio je film Ničija zemlja u režiji Danisa Tanovića. Film Remake u režiji Dine Mustafića rađen po scenariju Zlatka Topčića iz 2003. godine na međunarodnim filmskim festivalima odnosi nekoliko nagrada i postiže veliku gledanost. Uspjeh je imao i film Pjera Žalice Gori vatra, kao i njegov sljedeći projekt, film Kod amidže Idriza. U kategoriji kratkog filma valja izdvojiti film 10 minuta režisera Ahmeda Imamovića, koji je dobitnik nagrade “Najbolji kratki film Evrope” 2002. Posebnu pažnju dobio je film Grbavica režiserke Jasmile Žbanić, koji je nagrađen Zlatnim medvjedom na festivalu Berlinale 2006. Film Ostavljeni iz 2010. godine, režisera Adisa Bakrača i scenariste Zlatka Topčića osvaja nekoliko nagrada na međunarodnim filmskim festivalima, između ostalog Zlatnu arenu za najbolju glavnu mušku ulogu i Nagradu za režiju u Parizu.

Gastronomija

Tradicionalna jela su baklava, hurmašice, tufahije, sarma, ćevapi, halva, burek, tulumbe, pite (sirnica, zeljanica, krompiruša…). Danas tradicionalna jela se najčešće spremaju za praznike.

Religija

Prisutnost tri religije u Bosni i Hercegovini imala je ogroman utjecaj na kulturni razvoj zemlje. Najznačajniji eksponat Zemaljskog muzeja u Sarajevu je sarajevska Hagada, tradicionalna jevrejska knjiga koju su Sefardi donijeli u Sarajevo po svom progonu iz Španije. Orijentalno naslijeđe Bosne i Hercegovine vidi se također i u brojnim impresivnim primjerima orjentalne, sakralne i svjetovne arhitekture, iako je dio objekata srušen ili uništen tokom vremena, posljednji put tokom rata u BiH 1992-95. Među najznačajnije objekte iz osmanlijskog perioda spadaju: Begova džamija i Careva džamija u Sarajevu, Aladža džamija u Foči, Ferhadija džamija u Banjoj Luci, džamije u Mostaru, Travniku i Livnu, te brojne druge sakralne objekte islamske kulture po cijeloj zemlji. Bosna i Hercegovina posebno je poznata i prema svojim mostovima iz osmanlijskog perioda, gdje posebno treba izdvojiti: Stari most u Mostaru, Most Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu, Arslanagića most u Trebinju, te repliku Starog mosta u Mostaru u umanjenoj verziji na rijeci Bistrici u Livnu.

Crkvena arhitektura Bosne i Hercegovine sastoji se od nekoliko stilova, ovisno od vremena u kojem je građena, odnosno kojem crkvenom krugu pripada. Tako bosanske katoličke crkve u gotovo cijeloj zemlji njeguju neki posebni “bosanski” stil vitkih zvonika sa visokim, kosim krovovima i tako se harmonično uklapaju u gradski ili seoski krajolik. Najpoznatije rimokatoličke crkve u Bosni izgrađene su u Sarajevu, Travniku, Bugojnu, Livnu, Jajcu i Bihaću, dok su najznačajniji samostani franjevačke provincije Bosna srebrena u Fojnici, Visokom, Kreševu, Kaknju i Livnu. Sakralni objekti rimokatoličke crkve u Hercegovini imaju uglavnom primorsko-mediteranski karakter (baš kao i pravoslavne crkve i objekti), građeni su od bijelog kamena, a odlikuje ih gotovo minimalistički stil, koji se u novijoj arhitekturi dijelom naslanja i na kubizam i savremene tokove crkvene arhitekture u svijetu. Ovdje su poznate Duvanjska bazilika u Tomislavgradu, te crkve i samostani u Širokom Brijegu, Čapljini i Mostaru.

Pravoslavne crkve, manastiri i objekti u sjevernijim dijelovima zemlje, pogotovo uz rijeku Drinu ne razlikuju se previše od sličnih crkvenih objekata u Srbiji, što upućuje na činjenicu da su ih gradili isti majstori. Ovi su se pak u dijelu srpske-crkvene arhitekture vodili principima crkvene gradnje na zapadnom Mediteranu, tako da pravoslavne crkve u Bosni imaju uvijek iznova slične motive, koji podsjećaju na gradnju u Italiji, Francuskoj i Dalmaciji. Najpoznatije pravoslavne crkve izgrađene u Sarajevu, Banjoj Luci, Mostaru, Tuzli, Trebinju, Livnu i Bosanskoj Krupi. Novovjeki pravoslavni crkveni objekti po mnogim gradovima, pogotovo u Republici Srpskoj, danas nalikuju kopijama Sopoćana, Mileševa ili Gračanice ili su u skladu sa bizantskim stilom, tako da bosanskoj urbanoj arhitekturi daju novi pečat. Primjer je Crkva svetog Vasilija Ostroškog u Istočnom Sarajevu.

 


Poštovani posjetioci: Oglašavajte se putem naše web stranice i naše FB grupe Nacionalna Geografija koja broji preko 50.000 aktivnih članova, a ujedno je u svojoj kategoriji najkvalitetnija Facebook grupa na jezicima naroda bivše Jugoslavije (grupa promoviše turističke potencijale, prirodne ljepote, egzotične destinacije, hotelski i drugi smještaj i sl.). Unaprijedite vaš business oglašavanjem putem Nacionalne Geografije).

Više informacija možete dobiti putem maila: info@nacionalnageografija.com